1-3 kwietnia br. w Krakowie, w Auditorium Maximum Uniwersytetu Jagiellońskiego spotkało się 600 osób, które dziecko i jego rozwój uważają za sprawę najważniejszą.

Patronat honorowy nad 4.Ogólnopolskim Forum Wychowania Przedszkolnego objęła Minister Edukacji Narodowej – Katarzyna Hall oraz Rzecznik Praw Dziecka – Marek Michalak.

Współorganizatorami imprezy byli: Studium Pedagogiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego, oraz Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji, partnerami zaś: producent programów wspomagających zarządzanie oświatą – Progman Software, lider polskiego rynku materiałów edukacyjnych i rehabilitacyjnych – Nowa Szkoła światowy lider w produkcji oprogramowania do nauki języków obcych oraz wydawnictw edukacyjnych – Young Digita Planet oraz Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska.

Patronat honorowy	Współorganizatorzy:
Partnerzy:

 
Tematem konferencji była Wieloaspektowość i wielowymiarowość zawodu nauczyciela dzieci.

1 kwietnia

Zgromadzoną publiczność przywitały dzieci z Samorządowego Przedszkola nr 1 w Krakowie. Przedstawiły program artystyczny, który zdobył pierwszą nagrodę w konkursie Kto Ty jesteś – Polak mały, zorganizowanym przez Małopolskie Kuratorium Oświaty w ramach Małopolskiego Roku Przedszkolaka.

Robert Halik, gospodarz 4.OFWP, przywitał wszystkich zgromadzonych uczestników oraz gości, m.in.: Podsekretarza Stanu w MEN, prof. Zbigniewa Marciniaka, Dolnośląskiego Wicekuratora Oświaty – Danutę Leśniewską, Wiceprezydent Miasta Krakowa – Elżbietę Lęcznarowicz, Małopolskiego Kuratora Oświaty – Artura Dzigańskiego. Następnie zgromadzonych gości przywitał Paweł Poszytek, dyrektor programu Uczenie się przez całe życie z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji, który współorganizował pierwszy dzień 4.OFWP. Tematykę tego dnia poświęcono międzynarodowej współpracy przedszkoli w projektach edukacyjnych Comenius i eTwinning w ramach programu Uczenie się przez całe życie. Dyrektor Poszytek podkreślił w swym wystąpieniu, że współpraca międzynarodowa jest doskonałym narzędziem do wprowadzania zmian, przed jakimi stanęły obecnie placówki przedszkolne i szkolne w Polsce.

Elżbieta Lęcznarowicz, Wiceprezydent Miasta Krakowa ds. Edukacji i Spraw Społecznych, zapowiedziana przez Roberta Halika jako sprawdzony przyjaciel przedszkoli, powitała wszystkich serdecznie w Krakowie i zapewniła, że miasto to ma wysokie aspiracje edukacyjne, wspiera placówki i ich pomysły, stara się łączyć tradycję z nowoczesnością. Jej zdaniem wpływa to na niezwykły klimat, w którym powstają takie inicjatywy jak Ogólnopolskie Forum Wychowania Przedszkolnego czy Nagroda im. Marii Weryho-Radziwiłłowicz. Artur Dzigański, Małopolski Kurator Oświaty podkreślił, że sukces edukacyjny przedszkola jest kapitałem na późniejsze lata. W swym wystąpieniu zaprezentował najważniejsze wydarzenia związane z Rokiem Przedszkolaka w Małopolsce, a na zakończenie wręczył nagrody laureatkom konkursu dla nauczycieli przedszkoli Projekt działań edukacyjnych wspomagających rozwój dziecka 2,5 letniego.

Podsekretarz Stanu w MEN, profesor Zbigniew Marciniak przywitał wszystkich zgromadzonych i powiedział, że przyjechał na 4.OWFP, by się… uczyć. Stwierdził, że w zawodzie nauczycielskim najpiękniejszym prezentem, jaki można otrzymać od dziecka, jest zaufanie. Podkreślił, że ogromnym błędem jest brak szacunku dla zawodu nauczyciela przedszkola i niedocenianie wychowania przedszkolnego przez społeczeństwo. Minister Marciniak zaznaczył, że w tym zakresie jest wiele do zrobienia, stąd m.in. podejmowanie przez rząd inicjatyw typu Rok Przedszkolaka. Mówiąc w swoim wystąpieniu o zmianach edukacyjnych zachodzących w tym czasie, powiedział, że są one ujęte całościowo, jako jeden cykl edukacyjny – od wychowania przedszkolnego do liceum. Szczególnym wyzwaniem tej reformy jest przekroczenie progu przedszkole-szkoła oraz obniżenie wieku szkolnego. Zapewnił jednak, że to nie powinno być trudne, ponieważ zarówno nauczyciele przedszkoli, jak i nauczania wczesnoszkolnego są do tego przygotowani. – Tak wiele zależy od nauczycieli przedszkola, tak wielki szacunek im się należy. Pracujmy na to, by był on coraz większy – zakończył swoje przemówienie.

Rafał Kunaszyk poprowadził blok poświęcony międzynarodowej współpracy przedszkoli w projektach edukacyjnych. Dzień został podzielony na trzy części: wystąpienia ekspertów, dobre praktyki i debatę Programy Comenius i eTwinning drogą do edukacji przyszłości.

Dr Małgorzata Szulc-Kurpaska (Wyższa Szkoła Filologiczna we Wrocławiu, Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych we Wrocławiu) w swoim wystąpieniu (Projekt w wychowaniu przedszkolnym i nauczaniu wczesnoszkolnym) zaznaczyła, że znajomość języków obcych jest niezbędna w dzisiejszym świecie, także podczas uczestnictwa w międzynarodowych programach edukacyjnych. Zaprezentowała trzy najważniejsze aspekty w nauce języka obcego w przedszkolu: rozwój dziecka i jego pamięci, rozwój społeczny i językowy. Jakie są cele nauki języka obcego u małego dziecka? Rozwijanie umiejętności słuchania i rozumienia, rozwijanie mówienia, udzielanie odpowiedzi na pytania nauczyciela. Te cele wiążą się z metodyką wychowania przedszkolnego: rozwijanie ciekawości, otwartości i akceptacji wobec innych kultur i języka, uwrażliwienie dziecka na możliwość własnej ekspresji i komunikacji w innym języku. Prelegentka omówiła też istotę pracy projektowej (projekt rozumie ona jako formę pracy z określonymi etapami, których realizacja może wymagać koordynowania, a zakończoną wykonaniem produktu, np. albumu zdjęć). Zaprezentowała również kilka przykładów projektów w wychowaniu przedszkolnym i wczesnoszkolnym.

Program eTwinning, czyli europejską, bliźniaczą współpracę placówek przedszkolnych i szkolnych przy pomocy komputera i Internetu, przybliżyła uczestnikom 4.OFWP Gracjana Więckowska z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji. Program eTwinning jest częścią programu Uczenie się przez całe życie. Wziąć w nim udział może każdy nauczyciel, dyrektor przedszkola czy szkoły. Placówki bliźniacze pochodzić mogą z krajów UE oraz z Norwegii, Islandii i Turcji (najnowszy partner, który poszukuje chętnych placówek do współpracy). Projekty edukacyjne mogą obejmować wszystkie tematy zapisane w podstawach programowych i planach nauczania. Mogą być jednorazową czynnością, mogą to być także projekty kilkumiesięczne czy nawet kilkuletnie. Wszystkie informacje o programie zawarte są na stronach internetowych: polskiej www.etwinning.pl i europejskiej www.etwinning.net.

Agnieszka Fijałkowska z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji, zaprezentowała kolejny program – Comenius, który jest również częścią programu Uczenie się przez całe życie. Jest to jednak program grantowy – na konkretne projekty przydzielane są dotacje. Cele programu to rozwijanie wiedzy o językach obcych i innych kulturach, pomoc w kształtowaniu kompetencji kluczowych, doprowadzenie do bezpośrednich spotkań między placówkami z różnych krajów, wspieranie nauki poprzez nowe technologie. Partnerami w programie mogą być placówki z krajów UE oraz krajów kandydujących oraz Norwegia, Islandia, Lichtenstein i Turcja. Odbiorcami programu Comenius są nauczyciele, dyrektorzy szkół i przedszkoli, studenci kierunków pedagogicznych oraz instytucje (przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja, szkoły ponadgimnazjalne, jednostki samorządu terytorialnego, kuratoria oświaty oraz inne organizacje działające na rzecz edukacji). W ramach programu Comenius można uczestniczyć w następujących projektach:

• Mobilna Kadra Edukacyjna – dofinansowanie kursów, szkoleń w krajach partnerskich.
• Asystentura Comeniusa – propozycja dla studentów kierunków pedagogicznych i placówek edukacyjnych. To praktyka studenta zagranicznego w polskim przedszkolu lub polskiego studenta w zagranicznej placówce, w całości finansowana przez program.
• Partnerskie Projekty Regio – współpraca różnych organizacji w regionie (przedszkole, JST, KO, klub sportowy, ODN – możliwości jest wiele). Współpraca musi zawierać cele Comeniusa, m.in. współpracę z placówkami zagranicznymi.
• Partnerskie Projekty Szkół i Przedszkoli – tu realizowane są różne projekty edukacyjne. Wymagania to minimum dwóch partnerów zagranicznych, długość projektu – minimum dwa lata. Program zakłada mobilności, czyli wzajemne wizyty współpracujących placówek.
  

Informacje o programie można znaleźć na stronie internetowej www.comenius.org.pl

Po części „eksperckiej” zaprezentowane zostały przykłady dobrych praktyk. Ewa Kurzak – Dyrektor Publicznego Przedszkola nr 5 w Głogowie, opowiedziała o zrealizowanych projektach w ramach programu eTwinning. Przedstawiła proces organizacji pracy zespołu projektowego oraz korelacji projektów eTwinning z programem wychowawczo-dydaktycznym i planem pracy przedszkola. Zaprezentowane zostały także zastosowane narzędzia ICT, strona internetowa projektu oraz przykłady wypracowanych materiałów – książka interaktywna, cyfrowe puzzle.

Justyna Rutkowska z Publicznego Przedszkola w Modrzewiowym Ogrodzie w Pawłowicach przedstawiła projekt Takie różne, a takie podobne zarazem. Pomysł projektu opierał się na podróżach maskotek ze wszystkich krajów partnerskich i odwiedzaniu przez nie kolejnych państw. Każde ze współpracujących ze sobą pięciu przedszkoli stworzyło własną maskotkę – otrzymały one swoje paszporty i wędrowały po partnerskich przedszkolach. Nauczyciele wypracowali wiele pomysłowych materiałów dydaktycznych, które są wykorzystywane w codziennej pracy.

Ostatnim punktem programu dnia pierwszego 4.OFWP była debata pod tytułem Programy Comenius i eTwinning drogą do edukacji przyszłości, podczas której nauczyciele mieli możliwość zadawania pytań ekspertom.

2 kwietnia

Drugi dzień Forum poświęcony został Profesjonalizmowi nauczyciela oraz jego zadaniom cywilizacyjno-kulturowym i rozwojowym. Rozpoczął go występ dzieci z Samorządowego Przedszkola nr 10 im. Jana Pawła II oraz Niepublicznego Przedszkola Pod Gwiazdkami w Krakowie. Po występie dzieci oraz powitaniu uczestników i gości przez gospodarza Forum – Roberta Halika, głos zabrała prof. UP w Krakowie, dr hab. Danuta Waloszek, która była odpowiedzialna za stronę merytoryczną imprezy. Zaznaczyła, że głównym celem spotkania jest refleksja nad nauczycielem dziecka w różnych aspektach. Jest to niezwykle ważny temat zwłaszcza w kontekście reformy oświaty i miejsca nauczyciela w niej. „Forumowe” spotkania to próba odpowiedzi na pytanie Co dalej z polską edukacją?  

Prof. dr hab. Henryka Kwiatkowska (Uniwersytet Warszawski) zaprezentowała Poziomy rozumienia własnego nauczycielstwa. Prelegentka podkreśliła, że nauczyciel przedszkola, wczesnej edukacji jest najważniejszym pedagogiem w całym procesie nauczania. Zaprezentowała drogę rozwoju nauczyciela:

1. Poziom przedrozumienia: okres wchodzenia w zawód (pierwsze lata pracy). Nauczyciel skupia się tu na sobie, poznaje otoczenie, zależy mu na uznaniu dla jego pracy.
2. Poziom rozumienia na płaszczyźnie ustanowionej konwencji – tu identyfikuje się z oczekiwaniami społecznymi, wchodzi w konwencję roli i dobrze ją wypełnia. Zdaniem Pani Profesor na tym etapie zatrzymuje się 90 % nauczycieli.
3. Autonomiczne „ja” – to realizacja własnej wizji zawodu. Do takiego poziomu rozwoju nikt człowieka nie może zmusić – to głęboko rozumiane samokształcenie, jego własna intencja.
   

Po wykładzie, na pytanie Zachodniopomorskiego Wicekuratora Oświaty – Krzysztofa Rembowskiego o wpisywanie się awansu zawodowego w tę drogę rozwoju nauczyciela, prof. Kwiatkowska odpowiedziała: awans jest zewnętrznie wymuszony i jego efekty są znikome – w obecnym kształcie działa on wbrew rozwojowi nauczyciela.

O tym kim jest/ma być nauczyciel wczesnej edukacji mówiła prof. UG dr hab. Dorota Klus-Stańska (Uniwersytet Gdański). Wystąpienie oparła na dwóch wyjściowych tezach. W pierwszej tezie założyła, że nauczyciele wczesnej edukacji są nierefleksyjni, odtwórczy, a nierzadko infantylni w obszarze zawodowego funkcjonowania (od nauczycielki przedszkola oczekuje się, że będzie miła i będzie lubić dzieci), mają słabą wiedzę o kulturze.

W drugiej tezie wyjaśniła, dlaczego tak się dzieje. Według niej taki obraz nauczycieli jest efektem silnego nacisku administracyjnego, znormalizowanych oczekiwań społecznych i cech systemu oświatowego. Ta grupa zawodowa, jak żadna inna z wyższym wykształceniem, jest kontrolowana, mówi się jej jak ma pracować (np. kuratoria oświaty). Ponadto polski nauczyciel jest ubogi i nie stać go na podróże, rozwój kulturalny.

Co z takiej sytuacji wynika? Profesor Klus-Stańska przedstawiła dwie konkluzje. Po pierwsze: choć rękami nauczycieli tworzona jest wczesna edukacja, to nie w ich rękach leży jej potencjalna zmiana. Nauczyciel w obecnej szkole jest zniewolony tak jak uczeń, jest instrumentem. Jego zadaniem nie jest szukanie sensu edukacji, lecz wykonywanie standardów (realizacja programów, podręczników, założeń).

Po drugie – jak można zmienić tę sytuację? To nie nauczyciel jest ogniwem, który może to zmienić. Tu potrzebna jest redefinicja zawodu. Aby powstała, musi zaistnieć triada pedagogiczna: kadra uniwersytecka – która powinna być inicjatorem takiej zmiany, rodzice – jako sprzymierzeńcy nauczycieli i dopiero na końcu nauczyciele.

Tuż przed przerwą dr Dorota Bronk (Uniwersytet Gdański) zaprezentowała działalność Zespołu Edukacji Elementarnej Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN, a prof. dr hab. Henryka Kwiatkowska – Zespołu Problemowego Pedeutologii KNP PAN.

Największe emocje wzbudził wykład prof. dr hab. Heliodora Muszyńskiego (Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu) – Nauczyciel wobec współczesnych wyzwań i konieczności.

Profesor zaznaczył, że to nauczyciel decyduje o modelu i funkcjonowaniu szkoły, nadaje jej określony sens. – Mamy obecnie nową reformę oświaty – powszechnie wiadomo, że reformy szkolne nie wychodzą. Są reformy, a szkoła zostaje taka sama. Dzieje się tak, ponieważ nauczyciel zostaje ten sam, nie zmienia się. – stwierdził Prelegent – Akademicy doznają rozczarowania – kształcą nauczyciela, są studia podyplomowe, awans zawodowy, a on się dalej nie zmienia. Prof. Muszyński mówił o wyzwaniach, wobec których staje się przez całe życie. Człowiek przyjmuje dwie orientacje: zagrożeniową (dostosowuje się do zewnętrznych wymagań) i wyzwaniową (podejmuje trud, stawia sobie wyzwania, chce się uczyć). Czy nauczyciel takie wyzwania podejmuje? – pytał.

Profesor mówił też o coraz większej roli struktur nieformalnych – nauczyciel musi rozumieć warunki, w jakich żyje uczeń, musi sobie uświadamiać procesy społeczne. Uczeń ma dziś swój świat – to stawia nowe wyzwania. Jego zdaniem nauczyciel musi dostrzegać w uczniu odrębną jednostkę, jego pasje, zainteresowania i powinien je rozwijać. – Szkoła teraz skupiać się powinna bardziej na wychowywaniu, niż uczeniu. Zdaniem prelegenta praca nauczyciela to pewna misja, rola społeczna do zrealizowania. A roli uczymy się przez modelowanie – jest jakiś model, który prezentuje zachowania, a uczeń je przyswaja. I taki trening powinien nauczyciel uzyskać, ale nie teoretyczny (jak obecnie studia – to jak uczyć muzyka grać na instrumencie teoretycznie). Zdaniem prof. Muszyńskiego segmentem, który oparł się kryzysowi nauczycielstwa – jest wychowanie przedszkolne. Tu nadal funkcjonuje nauczyciel – mistrz, który wprowadza młodego nauczyciela w zawód. Podstawą działań jest według niego zmiana kształcenia przyszłych pedagogów, ponieważ tylko wtedy będą oni podejmowali wyzwania, tylko wtedy będą refleksyjnymi pedagogami.

Ostatnia prelekcja w tym dniu traktowała o wrażliwości teoretycznej nauczyciela – prof. UW dr hab. Małgorzata Karwowska-Struczyk (Uniwersytet Warszawski). Skonfrontowała dwa podejścia do doskonalenia zawodowego nauczycieli: tradycyjną pedagogikę transmisji wiedzy i pedagogikę dialogu – wrażliwość teoretyczną i praktyczną, czyli prawa nauczyciela do indywidualnego rozwoju profesjonalnego. Zdaniem prelegentki trudno sobie wyobrazić nauczyciela, który po studiach nie podejmuje żadnej formy dokształcania, doskonalenia zawodowego. Dziś człowiek, nauczyciel musi posiadać zdolność do rozumienia i interpretacji świata, drugiego człowieka i tę zdolność powinien kształcić u wychowanków – mówiła. Za zadania współczesnego nauczyciela uznała angażowanie się w działalność publiczną na rzecz dzieci, prowadzenie systematycznych badań nad codziennymi zdarzeniami edukacyjnymi, aby konstruować w dialogu cele uczenia, planowania, działania, rozwoju zawodowego.

Punktem kulminacyjnym dnia była uroczystość wręczenia Nagrody im. Marii Weryho-Radziwiłłowicz. Inicjatywa ta odbyła się pod patronatem Europejskiego Roku Kreatywności i Innowacji oraz Minister Edukacji Narodowej Katarzyny Hall. Prowadzący, Robert Halik, przywitał przybyłych na uroczystość gości: laureatów poprzednich edycji konkursu, Świętokrzyskiego Kuratora Oświaty – Małgorzatę Muzoł, Dolnośląskiego Wicekuratora Oświaty – Danutę Leśniewską, Podlaskiego Kuratora Oświaty – Jerzego Kiszkiel, Zachodniopomorskiego Wicekuratora Oświaty – Krzysztofa Rembowskiego, Małopolskiego Kuratora Oświaty – Artura Dzigańskiego oraz wiceprezydenta Ostrowca Świętokrzyskiego – Jarosława Piotra Kopańskiego.

Nagroda im. Marii Weryho-Radziwiłłowicz ustanowiona została dla wzmocnienia promocji działań na rzecz wszechstronnego rozwoju małego dziecka. Poprzez Nagrodę tę organizatorzy starają się dostrzegać osoby i inicjatywy, zawierające się we wszystkich obszarach, w których działała jej patronka – od osób, które kształcą, po twórców programów edukacyjnych, autorów utworów literackich, organizacje pozarządowe, organizatorów inicjatyw społecznych. Osiągnięcia laureatów mają być inspiracją do kształtowania nowej jakości pracy z dzieckiem. W czterech edycjach Ogólnopolskiego Konkursu Nauczycieli Wychowania Przedszkolnego OSOBOWOŚĆ ROKU nagrodzonych zostało 74 nauczycieli z całego kraju. Nagrodą im. Marii Weryho-Radziwiłłowicz w I edycji uhonorowano 10 nauczycieli i wręczono 19 Nagród Specjalnych. W II edycji Nagrodą uhonorowano 23 Laureatów.

3 kwietnia

W trzecim dniu Forum poruszone zostały zagadnienia dotyczące Cech i właściwości nauczyciela dzieci w kontekście zadań rozwojowych i edukacyjnych.

Spotkanie rozpoczął panel dyskusyjny, prowadzony przez prof. UG dr hab. Dorotę Klus-Stańską, podczas którego poszukiwano odpowiedzi na pytanie: Co oferujemy dzieciom sześcioletnim po reformie? W dyskusji udział wzięły: dr Agnieszka Nowak-Łojewska (Uniwersytet Zielonogórski), prof. UWM dr hab. Małgorzata Suświłło (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski), dr Teresa Neckar–Ilnicka (Uniwersytet Wrocławski), dr Stanisława Włoch (Uniwersytet Opolski), dr hab. Małgorzata Żytko (Uniwersytet Warszawski), dr Jolanta Nowak oraz dr Maria Sobieszczyk (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy).

Paneliści poruszyli trzy zakresy problemowe. Pierwszy z nich dotyczył jakości szkoły oferowanej dzieciom 6-letnim po reformie – z uwzględnieniem takich elementów, jak architektura, organizacja oraz przestrzeń społeczna. Dr Agnieszka Nowak-Łojewska (Uniwersytet Zielonogórski) nawiązała do badań, które wskazały obszary poważnych zaniedbań w kwestii warunków organizacyjnych oraz materialnych. Potwierdziły one nie tylko nieprzygotowanie szkół do przyjęcia dzieci 6-letnich, lecz także brak odpowiedniego wyposażenia dla dzieci siedmio- i ośmioletnich.

Drugie postawione pytanie dotyczyło programu, jaki jest oferowany dzieciom 6-letnim po reformie – zakresu oraz rodzaju treści. Dr hab. Małgorzata Żytko (Uniwersytet Warszawski) poruszyła problem niewykorzystania szansy, jaką była reforma, na eliminację istniejących zaniedbań i powtarzających się stereotypów. Propozycja programowa dla klas I-III jest kolejną próbą pokazania, że dziecko ściśle podlega działaniom nauczyciela. Podkreśliła brak w niej miejsca na samodzielność poznawczą i społeczno-emocjonalną dzieci. Dr Stanisława Włoch (Uniwersytet Opolski) zwróciła uwagę na zbyt dużą koncentrację na samym programie. Wymagania stawiane nauczycielom nie biorą pod uwagę efektywności rozwoju dziecka.

Trzecim zagadnieniem był obraz dziecka, jaki zakodowaliśmy w rozmowie o reformie. Wytworzony został obraz dziecka jako jednostki zewnątrzsterownej, która ma opanować określony zasób zachowań, a sam okres dzieciństwa traktowany jest jako wartość instrumentalna – jako „przygotowanie do...” kolejnych etapów kształcenia. Należy jednak pamiętać, że to nie relacja „nauczyciel – uczeń” buduje osobowość dziecka, lecz relacja „dziecko – dziecko”. Zauważono również dysonans polegający na nacisku twórców reformy na indywidualne tempo rozwoju dziecka, przy jednoczesnym określeniu oczekiwanych wymagań – wyników.

Dr Maria Sobieszczyk (Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy) postawiła pytanie o osobę nauczyciela po wprowadzeniu reformy. Badania wskazują, że obecnie nauczyciel wyposażony jest głównie w „wiedzę o...”. Kompetencje absolwentów z przedmiotów artystycznych są bardzo niskie – stąd nauczyciele często nie są gotowi do działań związanych bezpośrednio z rozwojem dziecka. Nauczyciel powinien być przede wszystkim człowiekiem autonomicznym – to gwarantuje umiejętność rozpoznania potencjału rozwojowego dziecka oraz jego inteligencji wielorakich. Dzięki temu dopiero może nastąpić odpowiednie stworzenie warunków, które pozwolą wybrać dziecku, co jest dla niego najcenniejsze.

Część panelową zakończyły pytania uczestników dotyczące wartości pakietów edukacyjnych oraz form praktyki (ich mała ilość), z jaką ma do czynienia student w trakcie studiów.

Kwestii Kształcenia praktycznego nauczycieli poświeciła swoje wystąpienie dr Lidia Wollman (Uniwersytet Śląski). Wskazała najważniejsze problemy, wśród których wymieniła brak przedmiotów warsztatowych oraz małą ilość praktyk w przygotowaniu akademickim, brak dobrych wzorców innowacyjnej pracy nauczycieli, a także słabe przygotowanie w zakresie umiejętności pracy z dzieckiem i rozwijania jego różnych rodzajów inteligencji. Niezbędne zmiany dotyczą przede wszystkim właściwego doboru kandydatów na studia – postulowała wprowadzenie weryfikacji kompetencji oraz cech osobowościowych kandydata. Podczas wystąpienia omówiony został przykład norweski, gdzie poza dokładnym rozplanowaniem zajęć praktycznych, szczególną uwagę zwraca się na to, by program podążał zawsze za dzieckiem. Wynika to przede wszystkim z postrzegania dzieciństwa jako wartości autotelicznej oraz dostrzegania ważności procesu dochodzenia dziecka do celów, nie zaś skupiania się na nich. Do głosu dr Wollman dołączyli także przedstawiciele środowiska studentów. Maria Broda-Bajak oraz Robert Halik realizujący studia na kierunku pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie. Zwrócili oni uwagę na rolę praktyki studenckiej w kształceniu wyższym oraz ogromny wpływ opiekunów praktyk na kształtowanie osobowości przyszłych nauczycieli oraz ich podejścia do zawodu.

Kolejny prelegent, Piotr Kowalczuk, swoje wystąpienie poświęcił tematowi: Rodzice jako pierwsi nauczyciele. Partnerzy, petenci czy zło konieczne? Zwrócił uwagę na formy współpracy rodziców ze szkołą i przedszkolem, przytaczając przykłady działań Pokojów rodzicielskich funkcjonujących na zachodzie, a także projektów realizowanych w Polsce: Rodzice w szkole. Rodzice i nauczyciele – płaszczyzny współpracy. Program budowania partnerstwa rodzina-szkoła-gmina (1998) autorstwa prof. Marii Mendel, audycję Rodzice na Plusie w sieci Radio Plus (swojego autorstwa) oraz ForumRodzicow.pl, na którym rodzice mieli możliwość wypowiedzenia się nt. edukacji ich dzieci podczas prac nad reformą. Sytuacja w naszym kraju nie pozwala rodzicom na realizację ich oczekiwań, pomimo podstaw konstytucyjnych i systemowych. Mimo ogromnego potencjału, grupa ta nie ma swojego lobby w Sejmie i Senacie. Przedstawił także  Kartę praw i obowiązków rodziców w Europie, która istnieje od 20 lat, jednak w Polsce nie jest znana. Jest to pierwszy dokument, który uporządkował spotkanie rodzica ze szkołą. Prelegent podkreślił konieczność wzajemnego dialogu rodziców i szkoły.

Wyznaczniki statusu nauczyciela dzieci omówiła podczas swojego wystąpienia dr hab.prof. UP Danuta Waloszek (Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie). Postawione pytania dotyczyły sposobu rozmowy o nauczycielu dzieci oraz cech, którymi powinien się on charakteryzować w nowej sytuacji edukacyjnej. Określono także wyznaczniki statusu nauczyciela, wyodrębniając etyczny oraz profesjonalny aspekt jego zawodu. Powinien on działać przede wszystkim w sferze dobra, edukację zaś traktować jako nadzieję na zmianę świata ludzkich czynów oraz ich skutków. Prelegentka wskazała również nowe zadania wyznaczone przez reformę (łączenie dzieci o różnych potrzebach i modelach uczenia się, funkcjonujących w różnych przestrzeniach) oraz konsekwencje będące ich następstwem. Zauważono konieczność stosowania różnych celów w kształceniu, zróżnicowania zasad edukacji oraz strategii kształcenia, a także zróżnicowania stosowanych środków - konkretnych wobec młodszych dzieci, natomiast symboliczno-konkretnych wobec starszych.

Wykład prof. dr hab. Edyty Gruszczyk-Kolczyńskiej dotyczył pytania Jak wspomagać dzieci w lepszym rozróżnianiu dobra od zła? Jednym z najważniejszych celów wychowawczych jest orientowanie się dziecka w tym, co jest dobre, a co złe. Szkoła natomiast zaczęła realizować programy typu „wiedzieć i umieć”. Zamiast wychowania zaczęto używać słów kształtowanie umiejętności interpersonalnych. Wysokie umiejętności interpersonalne nie są jednak równoznaczne z czynieniem dobra – są technicznym aspektem funkcjonowania relacji człowiek-człowiek. Jeżeli myślimy o wychowaniu – mamy na myśli ideologię, dobro i pragnienie dobra – przede wszystkim zaś rozróżnianie dobra od zła. Nauczyciele są dziś skłonni bardziej uczyć, niż wychowywać – zauważyła prelegentka. Treści wychowawcze muszą być jednak traktowane na równi z treściami intelektualnymi i treściami kształcenia, a wychowanie wpisane w obowiązki instytucji.

O tym, co jest dobre, a co złe możemy się przekonać dopiero, gdy coś się wydarzy – do tego niezbędna jest zaś umiejętność przewidywania. Myślenie przyczynowo-skutkowe: czynię – pojmuję, realizowane jest w 3 warstwach: odwracalnej, nieodwracalnej oraz częściowo odwracalnej. Doświadczeń ze świata przedmiotów nie możemy jednak przenieść na kontakty społeczne, cały czas próbujemy więc rozpoznać, które ze zmian należą do której warstwy – mówiła prof. Gruszczyk-Kolczyńska. Dziecko, rozpoznając sytuacje, musi zrozumieć, dlaczego dane zachowanie czasami jest dopuszczalne, innym razem zaś nie. Prelegentka podkreśliła olbrzymią rolę możliwości identyfikowania się za pomocą baśni, które są doskonałym narzędziem budowania światopoglądu dziecka.

O Problemach z upowszechnieniem edukacji przedszkolnej mówił dr Jerzy Lackowski (Uniwersytet Jagielloński). Nawiązał do problemu edukacji sześciolatków, który zdominował media podczas ostatnich kilku miesięcy oraz zwrócił uwagę na brak zaufania młodych rodziców do przedstawicieli państwa odpowiadających za edukację. Według prelegenta to do rodziców należy decyzja o momencie podjęcia nauki przez dziecko, muszą więc być przekonani o słuszności proponowanej oferty edukacyjnej. Rodzice, którzy doceniają wartość edukacji przedszkolnej są najlepszym gwarantem jej rozwoju. Obecnie diametralnie spada liczba przedszkoli wiejskich – niewystarczającą ilość miejsc oferują przy tym przedszkola specjalne, co odzwierciedla nasz stosunek do człowieka z niepełnosprawnością. Polska prowincja powinna mieć osobny model edukacji (bardziej kosztowny niż w mieście), aby niwelować istniejące dysproporcje. – zaznaczył – Dzieci zdolne potrzebują wsparcia w każdym środowisku, przede wszystkim zaś na wsiach, gdzie mają mniejsze szanse edukacyjne. Prelegent wśród barier rozwoju edukacji przedszkolnej w Polsce wymienił m.in. trudności materialne rodziców, brak subwencjonowania zadań przedszkolnych z centralnego budżetu, a także niedocenianie znaczenia edukacji przedszkolnej. Działaniami, które są konieczne do wprowadzenia zmian, jest uelastycznienie zasad pracy placówek (rozwój w sektorze publicznym alternatywnych form edukacji przedszkolnej), wsparcie ze strony gmin dla osób organizujących przedszkola prywatne oraz zaangażowanie w działania promocyjne. Z całą pewnością do upowszechnienia edukacji przedszkolnej i podniesienia jej jakości przyczyniłoby się także wprowadzenie do niej mechanizmów rynkowych.

Prelekcje i dyskusje podczas 4. Ogólnopolskiego Forum Wychowania Przedszkolnego toczyły się wokół nauczyciela dziecka: jego roli, miejsca w edukacji oraz pełnionych zadań, a także jego rozwoju w sytuacji ciągłych zmian zachodzących w świecie i w edukacji. Uczestnicy konferencji – nauczyciele, dyrektorzy, metodycy i pracownicy naukowi, przyjechali tu po wiedzę, po odpowiedzi na pytania, które stawiają sobie w codziennej pracy, po inspiracje. Mamy nadzieję, że podczas 4. Ogólnopolskiego Forum Wychowania Przedszkolnego każdy znalazł to, czego szukał.

• Galeria fotografii
• Artykuł Elżbiety Wasil, BLIŻEJ PRZEDSZKOLA - wychowanie i edukacja, 05.92 maj 2009